የእስረኞች አጣብቂኝ (Prisoner’s Dilemma)

በኢኮኖሚስቶች ዓለም የእስረኞች አጣብቂኝ የምትባል ፅንሰ ሀሳብ አለች። የማትገባበት ቦታ የለም። በወልና በተናጠል የሚደረጉ ውሳኔዎች ጥንካሬና ድክመት ለመመዘን እንደመነሻ የምንጠቀምባት ጽንሰሀሳብ ነች።

ለምሳሌ ሰዎች ስንባል ብዙ ጊዜ የመተባበር ችግር እንዳለብን ይታወቃል። ለምን? የሚለውን ጥያቄ በዘዴ ለማወቅ ይህ ፅንስ ሀሳብ ይረዳል። ላለመተባበር ምክንያቱ ከታወቀ ምንጩ ምን ሊሆን ይችላል ለሚለው ጥያቄ ፍንጭ ይሰጣል። ብዙ ግዜ መነሻ ምክንያቶቹ ሊሆኑ የሚችሉት የመረጃ ልዩነት (information asymmetry)፣ ውሳኔው የሚያስከትለው ኪሳራ ወይም ጥቅም(incentive/payoff structure)፣ ከቀድሞ ውሳኔዎች የመማር እድል፣ የተሳታፊዎች ብዛት ወዘተ ናቸው። ከነዚህ መካከል መነሻ ምክንያቱ የትኛው እንደሆነ ሲታወቅ ቀጣይ ውሳኔ ትብብር ላይ የተመሰረተና የብዙሀኑን ጥቅም የሚያስጠብቅ እንዲሆን የተለያዩ የማስተካከያ እርምጃዎችን ለመውሰድ ይረዳል።

ዝነኛ በሆነችው ምሳሌ ጉዟችንን እንጀምር።

ሁለት ግለሰቦች በአንድ ወንጀል ተጠርጥረው ህግ ፊት ቀርበዋል። ሁለቱም ለየብቻ ታስረው በተናጠል ምርመራ እየተደረገላቸው ነው። ለእያንዳንዳቸው የሚከተሉት 3 አማራጮች ቀረቡላቸው፣

1 አንተ ካመንክና ተባባሪህ ካላመነ 1 ዓመት ብቻ ትቀጣለህ።

2 አንተ ካላመንክና ተባባሪህ ካመነ 10 ዓመት ትቀጣለህ (እርሱ 1 ዓመት ብቻ ይቀጣል ማለት ነው)።

3 ሁለታችሁም ካመናችሁ  ስላመናችሁ 1 ዓመት ተቀንሶላችሁ 5 ዓመት ብቻ ትቀጣላችሁ።

(4 ሁለቱም ካላመኑ ፖሊስ በራሱ መንገድ ማስረጃ ይፈልጋል። ማረጋገጥ ከቻለ 6 ዓመት ይቀጣቸዋል። ካልቻለ በ48 ሰዓት ውስጥ ይለቃቸውና የማጣራት ስራውን ይሰራል። ምንም ማስረጃ ከሌለው ነጻ ይሆናሉ።)

ምርጫውን ላንተ ትቸዋለሁ ብሎ ውልቅ ይላል። ትንሽ ጊዜ ለመስጠት ያህል። ተመልሶ ሲመጣ ይጠይቃል። ብልጦች ከሆኑ የሚያዋጣቸው አለማመን ነው። ነገር ግን አብዛኛውን ግዜ አእምሯችን እንደዛ አይሰራም።

ተጠርጣሪው አመነ።

ምክንያቱም ጓደኛው ካመነና እርሱ ካላመነ፣ ጓደኛው በ1 ዓመት ሲገላገል፣ እርሱ 10 ዓመት ሊልፍ ሆነ። ሁለቱም ካመኑ እያንዳቸው የሚጠብቃቸው 5 ዓመት ነው። ይሻላል። እርሱ አምኖ ጓደኛው ካላመነ ደግሞ ጸሃይ ወጣለት ማለት ነው። በ1 ዓመት እስራት ይገላገላል፣ ጓደኛው ደግሞ 10 ዓመት ይልፋል። ስለዚህ ካለማመን ማመን ይሻላል። ለምኔ? ብሎ ጓደኛውን አሳልፎ ለመስጠት ወስኗል።

ክፋቱ ያኛውም በተመሳሳይ መንገድ፣ ተመሳሳይ አመክንዮ በማቅረብ አምኗል። ስለዚህ ሁለቱም 5 ዓመታቸውን ጠጡ። ሁለቱም እንደተማማሉት ክደው ጭጭ ቢሉ ፖሊስ ማስረጃ እስኪያሰባስብ ነጻ ይለቃቸው ነበር። ማስረጃ ፍለጋ ይዳክራል፤ እስኪያገኝ ድረስ ነጻ ናቸው። በግዜ ገደቡ ማስረጃ ካላቀረበ ደግሞ ክሱ ውድቅ ሆኖ ነጻ ይሆናሉ። ከማመን ይልቅ ባለማመን የመታሰር እድላቸው ዝቅተኛ ይሆን ነበር። ነገር ግን ፖሊሱ ስስ ብልታቸውን ያውቃልና (ኢኮኖሚክስ ተምሯልና ) በዘዴ ጠልፎ መረቡ ላይ ጣላቸው። ለ5 ዓመት አሰራቸው።

ይህ ችግር በኢኮኖሚክስ ቋንቋ coordination problem ይባላል። ምንጩ የመረጃ እጥረት ነው። በህልውና ጥያቄ ላይ አንደኛው የሚያስበውን ሌላኛው ሊያውቅ አይችልም። እንደ ቁማር አስልቶ ይገምታል ብቻ። እኔ ብሆን በሱ ቦታ ምን አደርግ ነበር እያለ በተዘዋዋሪ የራሱን ባህሪ ያጠናል። ከዛ ውጪ ሌላ አማራጭ የለውምና፡ በተለይ ደግሞ ለመጀመሪያ ጊዜ ከሆነ የተያዙት። በተደጋጋሚ የተያዙ ከሆነ፣ ከቀድሞ ስህተታቸው ተምረው፣ መተማመንን ያዳብራሉ። ይተባበራሉ። በጋራ መካድ እንደሚያዋጣቸው ያውቃሉ። የcoordination problemን ለመፍታት አንዱ ቁልፍ መንገድ ከቀድሞ ስህተት መማር ነው።

ከመነሻው የግል ጥቅምን ከማሳደድ ይልቅ ትብብር ላይ የተመሰረተ የኑሮ ዘይቤ መከተል የሚቀናን ከሆነ ይህ ችግር አያጋጥመንም።  እያንዳንዳቸው ሰለፊሽ በሆነችው መንገድ አስልተው ባያምኑና ጭጭ ቢሉ ኖሮ 5 ዓምት ባልጠጡ ነበር። ቢያንስ ማስረጃ እስኪገኝ ድረስ ነጻ ናቸው። ሙሉ በሙሉ ነጻ የመሆን እድላቸውም ከፍተኛ ነው። ከምንም በላይ ደግሞ በክህደት ራሳቸውን አያስገምቱም ነበር። ጸጸቱ ቀላል ነው እንዴ? ነገር ግን በተናጠል ያሰሉት የግል ጥቅምን ማስፋት ነው። ወደ 1 ዝቅ ለማለትና አስሯን ለማስቀረት። አስሯን ከራሱ ለማስቀረት ሲያሰላ በተዘዋዋሪ ጓደኛው ላይ ለመወርወር ወስኗል። አሳልፎ መስጠትና አለመተማመን፣ ተንጋሎ እንደመትፋት ነው። ተመልሶ ለራስ ይተርፋል።

ይህ የመተባበር ችግር በተለይ በኛ በኢትዮጵያውያን በሁሉም መስክ ዘውትር ይታያል። ፖለቲካችን በመተማመን ወደፊት መገስገስ ሳይሆን በመጠላለፍ መንገዳገድ ይቀናዋል። ማህበራዊ ህይወታችን መተማመን ላይ የተመሰረተ አይደለም። እንዳውም ለትብብር ቅርብና ቀና የሆኑ ሰዎችን እንደ ጅል ማየት ይቀናናል። የምናደንቀው ብልጦችን ነው። የራሳቸውን የማያስነኩ የሌላውን መመንተፍ  የተካኑ። ይህ በተለይ በከተሞች አካባቢ ይብሳል። ከተሜነት ጩልሌነት ነው እንዴ ያስብላል። በጋራ የምንጠቀምባቸው ነገሮችን ማየት ይቻላል። መንገድ ላይ እንጸዳዳለን። ያልተከልነው ደን እንመነጥራለን። የህዝብ ካዝና እናራቁታለን። የመንግስት መኪና ስንጠቀም ነዳጅ እንደውሃ ይረክስብናል። …

በአንድ ወቅት በደንብ ያጠናን አሜሪካዊ የደረሰበትን ድምዳሜ በማካፈል ለዛሬ ያዘጋጀሁትን አጭር ጽሁፍ ልቋጭ።ሊያስቆጣን ቢችልም በውስጡ የማንክደው ሀቅ ስለያዘ በቀናነት እንየው፥

“Ethiopians tend to view the life game as zero-sum, non-shared sum, and yielding at best a limited payoff. This view results in a set of survival strategies based on self-protection, deception, and revenge aimed either at maintaining the status quo or advancing oneself at the expense of others. Perceived opportunities for initiative and cooperation in service to the community are limited. Personal efficacy is perceived as present in interpersonal exchanges, but not in exchanges with the impersonal environment.”  (David Korten 1971.  The Life Game: Survival Strategies in Ethiopian Folktales.)

የዴቪድ ኮርተን ድምዳሜ የተጋነነ ነው የሚል አይጠፋም። እኔም የምጋራው ነው። ነገር ግን ፖለቲካዊና አብዛኛውን ማህበራዊ ህይወታችን በተለይ ከተማ አካባቢ ያለውን ማህበራዊ ህይወት የሚገልጽ ነገር እንዳለው መካድ አይቻልም። በገጠሩ አካባቢ ያሉ በትብብር ላይ የተመሰረቱ ማህበረ-ኢኮኖሚያዊ ትስስሮች የሚያስተምሩን ነገር ስላለ በሌላ ግዜ እመለስባቸዋለሁ። እስከዛ በሰላም ቆዩኝ!

0 replies

Leave a Reply

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Recent
Comments

Archives

RSS Solomon Negash

  • IPIS Briefing August 2021 – Ethiopia-Tigray Conflict 2021-09-19
    Source: IPIS Briefing August 2021 The IPIS briefing offers a selection of articles, news and updates on natural resources, armed conflict, Business & Human Rights and arms trade. Every month, an editorial and related publications shed a light on a specific topic in IPIS’ areas of research. U.S. Response To The Human Rights Crisis In Ethiopia’s […]
    Solomon
  • IPIS Briefing June/July 2021 – Ethiopia-Tigray Conflict 2021-09-19
    Source: IPIS Briefing June/July 2021 The IPIS briefing offers a selection of articles, news and updates on natural resources, armed conflict, Business & Human Rights and arms trade. Every month, an editorial and related publications shed a light on a specific topic in IPIS’ areas of research.  Ethiopia accuses international community of ‘double standards’ in Tigray […]
    Solomon
  • IPIS Briefing May 2021 – Ethiopia-Tigray Conflict 2021-06-08
    Source: IPIS Briefing May 2021: “Ethiopia Tigray crisis – Warnings of genocide and famine” The IPIS briefing offers a selection of articles, news and updates on natural resources, armed conflict, Business & Human Rights and arms trade. Every month, an editorial and related publications shed a light on a specific topic in IPIS’ areas of research. […]
    Solomon
  • Ethiopia: Contemplating Elections and the Prospects for Peaceful Reform 2021-05-14
    Source: USIP  April 29, 2021 |  Amid ongoing violence across the country, the vote may offer opportunities to support political dialogue and decrease polarization. Ethiopia is approaching parliamentary elections on June 5. This will be the first vote since the process of reform launched in 2018 by Prime Minister Abiy Ahmed, and the stakes are […]
    Solomon
  • IPIS Briefing April 2021 – Ethiopia-Tigray Conflict 2021-05-14
    Source: IPIS Briefing April 2021: “In Tigray, Sexual Violence Has Become A Weapon Of War” The IPIS briefing offers a selection of articles, news and updates on natural resources, armed conflict, Business & Human Rights and arms trade. Every month, an editorial and related publications shed a light on a specific topic in IPIS’ areas […]
    Solomon
  • IPIS Briefing March 2021 – Ethiopia-Tigray Conflict 2021-04-10
    Source: IPIS Briefing March 2021 Ethiopian police arrest 359 for suspected murder and illicit arms trade | 29 March 2021 | Xinhua The Ethiopian Federal Police Commission disclosed the arrest of 359 people on suspicion of murder, illicit arms trade, money laundering and auto theft, the state-affiliated Fana Broadcasting Corporate reported Sunday. Scale of Tigray horror […]
    Solomon
  • FP – The U.N. Must End the Horrors of Ethiopia’s Tigray War 2021-03-08
    Foreign Policy | Recent human rights investigations confirm the atrocities that journalists reported in November. A strong multilateral push can force an Eritrean withdrawal and put the region on the path to peace. In November 2020, as war broke out in Ethiopia’s northern Tigray region, the scale of the suffering was already apparent to anyone […]
    Solomon
  • Ethiopia: Eritrean Forces Massacre Tigray Civilians – HRW 2021-03-07
    HRW | UN Should Urgently Investigate Atrocities by All Parties (Nairobi) – Eritrean armed forces massacred scores of civilians, including children as young as 13, in the historic town of Axum in Ethiopia’s Tigray region in November 2020, Human Rights Watch said today. The United Nations should urgently establish an independent inquiry into war crimes […]
    Solomon
  • 9 Things To Know About The Unfolding Crisis In Ethiopia’s Tigray Region 2021-03-07
    NPR | For months, a conflict in Ethiopia between the government in Addis Ababa and a defiant region has cost thousands of lives and displaced at least a million people. Despite the increasing brutality of the conflict in Tigray, until now, it has been largely overlooked by the outside world. But attention and concern is […]
    Solomon